Olej konopny – skarb Północy (1/2)

Olej konopny – skarb Północy (1/2)

Olej konopny uznawany jest za najlepszy dla zdrowia olej spożywczy, ponieważ jego profil niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) jest najbardziej zbliżony do tego, który jest pożądany dla ludzkiego organizmu. Wspomniane niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe są nazwane w taki sposób, ponieważ organizm nie potrafi ich samodzielnie wytwarzać i muszą być regularnie dostarczane w pożywieniu. Nie są one magazynowane i zasadniczo nie służą do dostarczania energii jak inne tłuszcze. Stanowią one surowce do budowy struktur komórkowych oraz są prekursorami do syntezy wielu istotnych dla funkcjonowania organizmu substancji biochemicznych, w tym hormonów i prostaglandyn.

Ponieważ nasze mózgi zbudowane są głównie z długołańcuchowych kwasów tłuszczowych omega-3, można założyć, że niezbędne jest jedzenie ryb bogatych w takie właśnie kwasy. Jednakże, co istotne szczególnie dla wegetarian, istnieją również bogate w kwasy omega-3 źródła roślinne: olej z nasion konopi oraz olej z nasion lnu. W odróżnieniu do długołańcuchowych kwasów tłuszczowych pochodzących z ryb, które po spożyciu, zanim zostaną wchłonięte, muszą zostać zemulgowane przez sole żółciowe w jelicie cienkim, średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe pochodzenia roślinnego są wchłaniane bezpośrednio do wątroby przez żyłę wrotną i są natychmiast dostępne dla organizmu.

Nasiona konopi są jedynym naturalnym źródłem NNKT posiadającym idealny dla organizmu stosunek dwóch najważniejszych rodzajów kwasów, tj. 3:1 omega-6 do omega-3. Olej lniany jest również cennym źródłem NNKT, jednakże nie posiada odpowiedniej proporcji, a raczej jej przeciwieństwo, czyli stosunek 1:3. Po kilkuletnim regularnym stosowaniu oleju lnianego mogą wystąpić symptomy deficytu kwasów omega-6.

Wagowo ziarno konopne zawiera 30-35% tłuszczu, z którego 80% to wielonienasycowne NNKT, a w szczególności dwa najważniejsze – kwas linolowy (LA – omega-6 do 60%) oraz kwas linolenowy (LNA lub ALA – omega-3 do 20%). Oba są materiałem wyjściowym do syntezy kwasów długołańcuchowych. Kwas linolenowy przekształcany jest do DHA (kwas dokozaheksaenowy) i EPA (kwas eikozapentaenowy) – dwóch najbardziej krytycznych NNKT. Natomiast kwas linolowy przekształcany jest do AA (kwas arachidonowy).

Należy pamiętać, że nadmiar AA, którego przyczyną może być zbyt duża ilość omega-6 w diecie, ostatecznie prowadzi do problemów zdrowotnych takich jak stany zapalne, a co istotniejsze zwiększa krzepliwość krwi, co może prowadzić do zawału serca, udaru mózgu i zatorów. Niestety typowa dieta zachodnia oparta na dużych ilościach tłuszczów przetworzonych zamiast stosunku 3:1 przeważnie kończy się na 50:1.

Inne kwasy tłuszczowe w oleju z nasion konopi to: kwas palmitoleinowy, kwas heptadekanowy, kwas eikozenowy, kwas behenowy, kwas erukowy, kwas lignocerynowy i kwas nerwonowy, a także szereg innych wyższych kwasów tłuszczowych. Jest to jeden z niewielu olejów spożywczych zawierający bezpośrednie metabolity LA i LNA. Najbardziej godne uwagi są GLA (kwas gamma-linolenowy z LA) i SDA (kwas stearydonowy z LNA), które służą jako półprodukty do tworzenia długołańcuchowych kwasów tłuszczowych i najważniejszych hormonów, w tym prostaglandyn. Z tego powodu, olej z nasion konopi jest w stanie zniwelować zaburzenia metabolizmu NNKT i być rozwiązaniem problemów wynikających z czynników genetycznych, spożycia innych tłuszczów, starzenia się czy stylu życia.

GLA i SDA nie są uważane za „niezbędne”, ponieważ organizm jest zdolny do konwersji niektórych związków macierzystych do GLA i SDA w reakcji enzymatycznej w obecności delta-6-desaturazy. Jednakże, istnieje wiele warunków zdrowotnych i niedoborów żywieniowych, które interferują z tym procesem. Dlatego GLA może równie dobrze być NNKT dla osób w podeszłym wieku, chorych na cukrzycę, zmagających się z nadmiarem cholesterolu, niedoborem cynku a także cierpiących na infekcje wirusowe. Ważne jest także dla osób spożywających nadmierne ilości tłuszczów nasyconych, olejów rafinowanych, potraw smażonych, alkoholu i cukru. Kwasy tłuszczowe trans mogą również hamować wytwarzanie GLA i SDA.

GLA jest również stosowany w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym. Najważniejszym jego zastosowaniem jest pomoc w chronicznych schorzeniach skóry, takich jak neurogenne zapalenie skóry. Można go stosować zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Brak GLA powoduje, że skóra staje się sucha i traci elastyczność, co znacznie przyspiesza tworzenie się zmarszczek. Niedobór ten sprawia, że naturalna odporność skóry na szkodliwe działanie czynników zewnętrznych zanika, a ranki i pęknięcia naskórka trudniej się goją. Łagodzące działania GLA w łuszczycy, atopowym zapaleniu skóry i mastalgii są dobrze udokumentowane, a preparaty z GLA są często przepisywane do ich leczenia. GLA jest również badane pod kątem jego korzystnego wpływu w chorobach układu krążenia, zaburzeniach psychicznych i immunologicznych, w szczególności w reumatoidalnym zapaleniu stawów, neuropatii cukrzycowej i zespole napięcia przedmiesiączkowego.

GLA występuje w niewielkich ilościach w większości tłuszczów zwierzęcych. Owies, jęczmień i kiełki pszenicy również zawierają jego niewielkie ilości, podobnie jak ludzkie mleko. Doskonałym źródłem GLA, są nasiona konopi i olej z nasion konopi (2-6%), niebiesko-zielone algi (spirulina), olej z wiesiołka, olej z nasion czarnej porzeczki, olej z ogórecznika, a także niektóre oleje z grzybów. Żaden nie jest jednak tak smaczny jak olej z nasion konopi.

Objawy niedoboru LNA (omega-3) to: suchość skóry, opóźnienie wzrostu, osłabienie, zaburzenia zdolności uczenia się, słaba koordynacja ruchowa, zmiany w zachowaniu, zaburzenia wzroku, wysokie ciśnienie krwi, sklejanie płytek krwi, obrzęk, pogorszenie nastroju, niskie tempo przemiany materii oraz zaburzenia odporności i wiele innych.

Choć LA (omega-6) jest obecny w naszym organizmie w znacznie większych ilościach, a ponieważ zachodnia dieta ma jego nadmiar, niedobory są rzadkie, acz mogą się zdarzyć. Objawy niedoboru LA obejmują: wykwity skórne, wypadanie włosów, słabe krążenie krwi, zaburzenia zachowania, zaburzenia funkcjonowania wątroby i nerek, zwyrodnienia, problemy z pęcherzykiem żółciowym, zapalenie gruczołu krokowego, drżenia mięśniowe, zaburzenia utraty wody przez skórę (obfite pocenie się), podatność na infekcje, zaburzenie gojenia ran, niepłodność męska, poronienia, zapalenie stawów, choroby układu krążenia oraz opóźnienie wzrostu.

Te objawy niedoboru są odwracalne przy odpowiednim spożyciu NNKT, ale zignorowane przez dłuższy czas problemy zdrowotne mogą przekształcić się w bardziej poważne schorzenia.

Nasycone kwasy tłuszczowe

Pomimo, że nasycone kwasy tłuszczowe przedstawia się jako wyjątkowo niezdrowe, są one niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jedynie nadmierne ich spożywanie (mięso i smażone potrawy) odpowiedzialne jest za podniesiony poziom cholesterolu LDL we krwi. Nadmiar ten przyczynia się do powstawania w tętnicach płytek miażdżycowych, zwiększając w ten sposób ryzyko ataków serca i udarów mózgu.

Nasycone kwasy tłuszczowe są ważnym źródłem kalorii. Kiedy nasze potrzeby energetyczne zostają zaspokojone, organizm magazynuje je jako tkanka tłuszczowa. Oleje roślinne zawierają nasycone kwasy tłuszczowe tylko w niewielkich ilościach, czyli w ilościach, które są faktycznie potrzebne. Olej z nasion konopi składa się z około 8% tłuszczów nasyconych.

Żywność uprawiana bliżej równika ma większą ilość tłuszczów nasyconych i mniej wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Odwrotnie jest w przypadku roślin, które rosną bliżej biegunów, czyli w chłodniejszym klimacie. Powodem tego jest to, że rośliny i nasiona, które muszą przetrwać w niskich temperaturach, magazynują tłuszcz, który zawsze pozostaje w postaci ciekłej. Rośliny tropikalne wytwarzają natomiast oleje, które pozostaną stabilne w gorących warunkach. Jest to powód, dla którego np. olej palmowy zawierający głównie nasycone kwasy tłuszczowe jest stały w temperaturze pokojowej, a olej konopny zawierający głównie wielonienasycone kwasy tłuszczowe pozostaje ciekły w niskich temperaturach.

Dr Jarosław Szulfer